دامنه نشانی سایت شماست — همان چیزی که کاربر در مرورگر تایپ میکند، مثل example.ir — و هاست فضایی روی یک سرور است که فایل‌ها، پایگاه داده و ایمیل سایت در آن نگه داشته میشود. برای بیشتر کسب‌وکارهای ایرانی که مشتریشان داخل کشور است، یک دامنهی ir یا com به نام خود صاحب کسبوکار و یک هاست اشتراکی خوب در ایران کافی است. سرور مجازی یا اختصاصی فقط وقتی لازم میشود که ترافیک، حجم داده یا نرمافزار سایت از توان هاست اشتراکی بیشتر شود. مهم‌تر از هر انتخاب فنی این است که هر دو، دامنه و هاست، به نام خودتان ثبت شوند و دسترسی‌شان دست خودتان باشد.
این راهنما برای صاحب کسبوکاری نوشته شده که می‌خواهد سایت راه بیندازد یا سایت فعلی‌اش را جابه‌جا کند و می‌خواهد بداند پولش را دقیقاً بابت چه می‌دهد. اصطلاح فنی را تا جای ممکن کنار گذاشته‌ایم و هر جا لازم بوده، توضیحش داده‌ایم.
دامنه و هاست به زبان ساده چه فرقی دارند؟
اگر سایت را یک مغازه در نظر بگیرید، دامنه تابلو و نشانی مغازه است و هاست خود ملکی است که کالاها در آن چیده شده‌اند. کاربر با دانستن نشانی به مغازه میرسد، ولی چیزی که می‌بیند و می‌خرد، در ملک است. این دو از دو جای متفاوت خریده می‌شوند، تمدید جداگانه دارند و می‌توانند از هم جدا شوند: میشود هاست را عوض کرد و دامنه را نگه داشت، یا برعکس.
بین این دو، چیزی به نام DNS قرار دارد که مثل دفترچه‌ی تلفن کار میکند: وقتی کسی نام دامنه را وارد میکند، DNS میگوید این نام به کدام سرور اشاره میکند. وقتی هاست را عوض می‌کنید، فقط همین نشانی در DNS تغییر میکند و دامنه سر جایش میماند. به همین دلیل است که مالکیت دامنه از هاست مهم‌تر است؛ هاست را میشود در یک روز عوض کرد، ولی دامنه‌ای که از دست برود، با همه‌ی اعتبار و لینک‌هایش رفته است.
دامنهی ir بگیرم یا com؟
برای کسبوکاری که مشتریانش در ایران هستند، هر دو انتخاب معقولی است و هیچکدام بهخودیخود رتبهی بهتری در گوگل نمیآورد. دامنهی ir به کاربر و به گوگل میگوید سایت مخاطب ایرانی دارد، ثبتش از طریق مرکز ثبت دامنهی ایران (ایرنیک) انجام میشود و با تحریم سروکار ندارد. دامنهی com شناختهشدهتر است و برای کسبوکاری که مخاطب خارجی هم دارد یا قرار است داشته باشد، انتخاب طبیعیتری است.
نکته‌ای که در تصمیم بیشتر وزن دارد، دسترسی است. ثبت و تمدید دامنهی com برای ایرانی‌ها معمولاً از طریق نمایندگی‌های داخلی انجام میشود که خودشان از ثبت‌کننده‌های خارجی خرید می‌کنند. این زنجیره معمولاً بی‌دردسر است، اما شما مستقیماً با ثبت‌کننده‌ی اصلی طرف نیستید. پیش از خرید بپرسید دامنه دقیقاً به نام چه کسی ثبت میشود و اگر روزی خواستید آن را به جای دیگری منتقل کنید، کد انتقال را چطور می‌گیرید.
اگر نام برندتان هم با ir و هم با com آزاد است، گرفتن هر دو و هدایت یکی به دیگری هزینه‌ی کمی دارد و جلوی سوءاستفاده از نامتان را میگیرد. فقط یکی را نشانی اصلی قرار دهید و دیگری را با ریدایرکت دائمی (۳۰۱) به آن بفرستید، نه اینکه دو نسخه‌ی یکسان از سایت روی دو دامنه بالا باشد.
نام دامنه را چطور انتخاب کنیم؟
نام دامنه باید کوتاه، قابل تلفظ پشت تلفن و بدون ابهام در املا باشد. وقتی نام برندی فارسی را با حروف لاتین می‌نویسید، معمولاً چند املای ممکن وجود دارد؛ آن را که کاربر به‌احتمال زیاد تایپ میکند انتخاب کنید و اگر میشود، املای رایج دیگر را هم بگیرید و ریدایرکت کنید. خط تیره و عدد را فقط وقتی استفاده کنید که بخشی از نام برند باشند؛ هر دو پشت تلفن جا می‌افتند.
چپاندن کلمه‌ی کلیدی در دامنه، مثل «طراحی-سایت-شیراز»، دیگر مزیت محسوسی در رتبه ندارد و برند را هم غیرقابل‌به‌خاطرسپردن میکند. نام برند خودتان تقریباً همیشه انتخاب بهتری است. پیش از خرید هم بررسی کنید نام انتخابی علامت تجاری ثبت‌شده‌ی کس دیگری نباشد؛ دعوای حقوقی بر سر دامنه پرهزینه‌تر از تغییر نام در روز اول است.
چرا دامنه باید به نام خودتان ثبت شود؟
چون صاحب دامنه، صاحب سایت است. اگر طراح یا شرکت سازنده دامنه را به نام خودش ثبت کند، شما عملاً مستأجر سایت خودتان هستید. روزی که همکاری تمام شود، اختلافی پیش بیاید یا آن شرکت تعطیل شود، ممکن است دامنه تمدید نشود یا تحویل داده نشود، و همه‌ی رتبه، لینک‌ها و نشانی‌ای که روی کارت ویزیت چاپ کرده‌اید با آن برود.
در عمل یعنی سه چیز: حساب کاربری ثبت‌کننده‌ی دامنه به نام و ایمیل خودتان باشد، اطلاعات مالک دامنه نام شما یا شرکتتان باشد، و رمز آن حساب را خودتان داشته باشید. طراح می‌تواند با دسترسی محدود یا با تحویل اطلاعات DNS کارش را انجام دهد؛ لازم نیست مالک باشد. اگر دامنهی فعلی‌تان به نام کس دیگری است، همین حالا برای انتقالش اقدام کنید، نه روزی که به آن احتیاج دارید.
هاست ایران بهتر است یا هاست خارج؟
برای سایتی که بیشتر بازدیدکنندگانش در ایراناند، هاست ایران معمولاً انتخاب منطقیتری است. سرور نزدیکتر یعنی زمان پاسخ کوتاهتر برای کاربر ایرانی، پرداخت و پشتیبانی به ریال و به فارسی، و نگرانی کمتر از اینکه سرویس به دلیل تحریم بدون هشدار قطع شود. یک مزیت دیگر هم دارد که در سالهای اخیر اهمیت پیدا کرده: وقتی اتصال اینترنت بینالمللی دچار اختلال میشود، سایتی که روی سرور داخلی است، برای کاربران داخل کشور معمولاً در دسترس میماند.
هاست خارج وقتی منطقی است که مخاطب اصلی بیرون از ایران باشد یا سرویسی لازم دارید که در ایران به‌سختی پیدا میشود. ریسکش هم روشن است: بعضی ارائهدهندگان خارجی ممکن است حساب‌های مرتبط با ایران را مسدود کنند و پرداخت معمولاً از طریق واسطه انجام میشود. اگر این راه را انتخاب می‌کنید، از سایت و پایگاه داده بکاپ منظم بیرون از همان سرویس داشته باشید تا مسدود شدن حساب به معنی از دست رفتن سایت نباشد.
یک نکته‌ی ظریف‌تر هم هست: خزنده‌های گوگل از بیرون ایران به سایت سر می‌زنند. اگر ارتباط بینالمللی سرور داخلی ضعیف یا ناپایدار باشد، ممکن است گوگل گاهی نتواند صفحات را بخواند. هنگام انتخاب هاست ایرانی از ارائهدهنده بپرسید سرورش از خارج از کشور هم پایدار در دسترس است یا نه، و بعد از راه‌اندازی، گزارش خطاهای خزش را در سرچ کنسول زیر نظر داشته باشید.
هاست اشتراکی، سرور مجازی یا سرور اختصاصی؟
در هاست اشتراکی، سایت شما روی سروری قرار میگیرد که منابعش بین دهها یا صدها سایت دیگر تقسیم شده است. ارزان است، مدیریت سرور با ارائهدهنده است و برای سایت شرکتی، فروشگاه کوچک و بیشتر سایتهای وردپرسی کاملاً کافی است. محدودیتش این است که اگر یکی از همسایهها منابع زیادی مصرف کند، سرعت سایت شما هم ممکن است افت کند، و اختیار نصب نرمافزار خاص روی سرور را ندارید.
سرور مجازی (VPS) بخشی از یک سرور قدرتمند است که منابع مشخص و تضمین‌شده به شما اختصاص می‌دهد و دسترسی کامل به سیستم‌عامل دارید. برای سایتهای پرترافیک، فروشگاه‌های بزرگ‌تر و نرم‌افزارهای اختصاصی مثل سامانه‌های ساخته‌شده با لاراول انتخاب رایجی است. اما مسئولیت به‌روزرسانی، امنیت و پیکربندی سرور هم به شما یا تیم فنی‌تان منتقل میشود؛ سرور مجازی بی‌صاحب، از هاست اشتراکی خطرناک‌تر است.
سرور اختصاصی یعنی یک سخت‌افزار کامل فقط برای شما. برای کسب‌وکارهای معمولی تقریباً هیچ‌وقت لازم نیست و هزینه و پیچیدگی‌اش فقط برای سامانه‌های بزرگ با بار سنگین توجیه دارد. قاعده‌ی سرانگشتی: از ساده‌ترین گزینه‌ای که نیازتان را برآورده میکند شروع کنید و وقتی واقعاً به محدودیتش خوردید ارتقا دهید. جابه‌جایی از هاست اشتراکی به سرور مجازی کار شناخته‌شده‌ای است و لازم نیست از روز اول برای ترافیکی که هنوز ندارید هزینه کنید.
هاست وردپرس چه چیزی لازم دارد؟
وردپرس روی تقریباً هر هاستی با PHP و MySQL یا MariaDB اجرا میشود، اما «اجرا شدن» با «خوب اجرا شدن» فرق دارد. نسخه‌ی به‌روز PHP، حافظه‌ی کافی برای اجرای افزونه‌ها، فضای ذخیره‌سازی پرسرعت (SSD یا NVMe) و امکان کش سمت سرور، چیزهایی است که سرعت یک سایت وردپرسی را تعیین میکند. اگر سایت فروشگاهی است، ووکامرس منابع بیشتری از یک سایت معرفی ساده می‌خواهد و این را باید در انتخاب پلن در نظر گرفت.
بسیاری از کندی‌هایی که به هاست نسبت داده میشود، در واقع از خود سایت است: قالب سنگین، دهها افزونه و عکس‌هایی که بدون فشرده‌سازی بارگذاری شده‌اند. پیش از اینکه برای هاست گران‌تر پول بدهید، ببینید مشکل از کجاست. توضیح بیشتر درباره‌ی اینکه سرعت سایت چطور روی رتبهی گوگل اثر می‌گذارد و از کجا باید شروعش کرد، در راهنمای جداگانه‌ای آمده است. اگر هنوز تصمیم نگرفته‌اید سایتتان روی وردپرس ساخته شود یا اختصاصی، مقایسه‌ی لاراول یا وردپرس نیازهای هاست هر کدام را هم روشن میکند.
SSL و https چرا اجباری است؟
گواهی SSL ارتباط بین مرورگر کاربر و سرور را رمزگذاری میکند و همان چیزی است که نشانی سایت را از http به https تبدیل میکند. امروز مرورگرها سایتهای بدون https را «ناامن» نشان میدهند، گوگل https را یکی از سیگنالهای رتبهبندی میداند، و برای هر فرمی که اطلاعات کاربر را میگیرد — از فرم تماس تا پرداخت — عملاً اجباری است.
خوشبختانه برای بیشتر سایت‌ها لازم نیست بابت آن هزینه‌ی جداگانه بدهید. گواهی‌های رایگان مثل Let's Encrypt روی اغلب هاستها با یک کلیک فعال می‌شوند و خودکار تمدید می‌شوند. بعد از فعال‌سازی، مطمئن شوید نسخه‌ی http و نسخه‌ی با www یا بدون www همه با ریدایرکت دائمی به یک نشانی اصلی می‌روند، نه اینکه چند نسخه از سایت هم‌زمان در دسترس باشد. می‌توانید با بررسی زنجیره‌ی ریدایرکت همین را در چند ثانیه امتحان کنید.
بکاپ سایت به عهدهی کیست؟
پاسخ کوتاه: به عهدهی شما، مگر اینکه در قرارداد کتباً به عهدهی کس دیگری گذاشته شده باشد. بیشتر هاستها نوعی بکاپ دارند، اما اینکه هر چند وقت گرفته میشود، چند روز نگه داشته میشود و بازگرداندنش چقدر طول میکشد، بین ارائهدهندگان خیلی فرق دارد. بکاپی که روی همان سروری نگه داشته شود که سایت روی آن است، در برابر خرابی همان سرور یا مسدود شدن حساب کمکی نمیکند.
یک برنامه‌ی ساده‌ی بکاپ سه بخش دارد: بکاپ خودکار منظم از فایل‌ها و پایگاه داده، نگه‌داشتن یک نسخه بیرون از سرور هاست، و دست‌کم یک‌بار امتحان کردن بازگرداندن. بکاپی که هیچ‌وقت بازگردانده نشده، فقط یک فرض است. اگر سایت را به تیمی سپرده‌اید، بپرسید آخرین بکاپ کِی گرفته شده و کجاست؛ جوابی مثل «هاست خودش بکاپ میگیرد» کافی نیست.
ایمیل روی دامنه لازم است؟
ایمیلی مثل info@نامبرند.ir برای کسبوکار معتبرتر از یک ایمیل رایگان عمومی به نظر میرسد، و برای بعضی کارهای اداری — مثل درخواست نماد اعتماد الکترونیکی یا درگاه پرداخت — داشتن ایمیل روی همان دامنهی سایت توصیه میشود. بیشتر هاستها امکان ساخت چند صندوق ایمیل را دارند.
اما ایمیل روی هاست اشتراکی معمولاً ضعیف‌ترین بخش آن است: احتمال افتادن نامه‌ها در پوشه‌ی اسپم گیرنده بیشتر است و اگر هاست را عوض کنید، ایمیل‌ها هم باید منتقل شوند. اگر ایمیل برای کسب‌وکارتان حیاتی است، تنظیمات احراز هویت ایمیل (رکوردهای SPF، DKIM و DMARC) را جدی بگیرید و در نظر داشته باشید سرویس ایمیل را جدا از هاست سایت نگه دارید تا تغییر یکی، دیگری را از کار نیندازد.
هنگام خرید هاست چه چیزهایی را باید پرسید؟
قیمت سال اول تقریباً همیشه با قیمت تمدید فرق دارد و بسیاری از تخفیف‌ها فقط برای دوره‌ی اول است. پیش از خرید، قیمت تمدید را بپرسید و آن را مبنای مقایسه قرار دهید. این‌ها سؤال‌هایی است که پیش از پرداخت باید جوابشان را داشته باشید:
- قیمت تمدید سال دوم چقدر است و تمدید خودکار است یا دستی؟
- بکاپ هر چند وقت گرفته میشود، چند روز نگه داشته میشود و بازگرداندنش چطور است؟
- محدودیت منابع پلن دقیقاً چیست: حافظه، پردازنده، تعداد پایگاه داده، فضای دیسک و ترافیک؟
- نسخه‌ی PHP قابل انتخاب است و به‌روز نگه داشته میشود؟
- گواهی SSL رایگان دارد و خودکار تمدید میشود؟
- پشتیبانی از چه راهی و در چه ساعاتی پاسخ می‌دهد؟
- اگر خواستید بروید، فایل‌ها و پایگاه داده را چطور تحویل می‌گیرید؟
- سرور از خارج از کشور هم پایدار در دسترس است؟
جابه‌جایی هاست بدون افت رتبه چطور انجام میشود؟
اگر نشانی‌های صفحات تغییر نکند و فقط سرور عوض شود، جابه‌جایی هاست بهخودیخود به رتبه آسیب نمی‌زند. خطر وقتی است که سایت حین جابه‌جایی چند ساعت یا چند روز در دسترس نباشد، بخشی از فایل‌ها یا پایگاه داده جا بماند، یا تنظیمات https و ریدایرکت‌ها در سرور جدید فراموش شود.
ترتیب درست این است: سایت را روی سرور جدید کامل بالا بیاورید و پیش از تغییر DNS آزمایشش کنید، بعد DNS را تغییر دهید و تا چند روز سرور قدیمی را خاموش نکنید تا همه‌ی کاربران به نشانی جدید برسند. اگر جابه‌جایی هم‌زمان با تغییر ظاهر یا ساختار سایت است، ریسک بیشتر است و مراحلش در راهنمای بازطراحی سایت بدون افت سئو توضیح داده شده است.
چه اشتباه‌هایی در خرید هاست و دامنه رایج است؟
رایج‌ترین اشتباه، ثبت دامنه به نام طراح است؛ دومی فراموش کردن تمدید. دامنه‌ای که تمدید نشود، پس از مهلتی آزاد میشود و ممکن است کس دیگری آن را بخرد — گاهی دقیقاً برای فروختن دوباره به خود شما. تمدید خودکار را فعال کنید یا دست‌کم یادآوری بگذارید، و ایمیلی که برای حساب دامنه ثبت کرده‌اید ایمیلی باشد که واقعاً می‌خوانید.
اشتباه بعدی، خرید منابع بیشتر از نیاز است. سایت شرکتی تازه‌کار به سرور اختصاصی احتیاج ندارد و هاست گران‌تر، مشکل سایتی را که سنگین طراحی شده حل نمیکند. برعکسش هم هست: فروشگاهی با هزاران محصول روی ارزان‌ترین پلن اشتراکی، در روزهای شلوغ از کار می‌افتد. اشتباه آخر، نداشتن هیچ بکاپی بیرون از هاست است؛ تا روزی که به آن احتیاج پیدا نکنید، نبودنش به چشم نمی‌آید.
طراح سایت باید هاست و دامنه را بخرد یا خودم؟
هر دو راه شدنی است، به شرطی که مالکیت با شما بماند. خرید مستقیم توسط خودتان شفاف‌ترین راه است: صورت‌حساب به نام شماست، رمز دست شماست و هر وقت بخواهید می‌توانید تیم فنی را عوض کنید. طراح کافی است اطلاعات فنی لازم را به شما بدهد یا دسترسی محدودی برای راه‌اندازی بگیرد.
در کیبووب همین را مبنا قرار می‌دهیم: دامنه و هاست مستقیماً به نام خود مشتری خریداری میشود و هزینه‌اش جدا از هزینه‌ی طراحی است، اما انتخاب، راه‌اندازی و تنظیمش را انجام می‌دهیم و بابت آن هزینه‌ای نمی‌گیریم. جزئیات اینکه هر پکیج طراحی چه چیزی را شامل میشود، در صفحه‌ی قیمت طراحی سایت آمده است.
جمع‌بندی
برای بیشتر کسب‌وکارهای ایرانی، تصمیم ساده‌تر از چیزی است که به نظر میرسد: یک دامنهی ir یا com که به نام خودتان ثبت شده، یک هاست اشتراکی خوب در ایران با SSL رایگان و بکاپ منظم، و تمدید خودکار برای هر دو. سرور مجازی و هزینه‌های بیشتر را برای روزی نگه دارید که سایت واقعاً به آن نیاز پیدا کند.
چیزی که در این تصمیم برگشت‌ناپذیر است، مالکیت است، نه مشخصات فنی. هاست را میشود عوض کرد؛ دامنه‌ای که به نام دیگری ثبت شده را همیشه نمی‌شود پس گرفت. اگر در حال راه‌اندازی سایت هستید و می‌خواهید این تصمیم‌ها از اول درست گرفته شود، در صفحه‌ی طراحی سایت در شیراز روش کارمان را توضیح داده‌ایم؛ انتخاب و راه‌اندازی هاست و دامنه بخشی از همان کار است.
